جوان آنلاین: کشورهای توسعهیافته بیشترین نقش را در نابودی کره زمین ایفا میکنند. بررسیها نشان میدهد در این میان امریکا نخستین رتبه را به خود اختصاص دادهاست. ۲۱ درصد کل دی اکسید کربنی در جهان که وارد هوا میشود، به خاطر فعالیت کارخانهها و دیگر مراکز آلاینده امریکایی است، اما نقش امریکا در آلودگی محیطزیست دنیا به تولید دی اکسید کربن منتهی نمیشود؛ این کشور با سیاستهای جهانخوارانه و تجاوز نظامی هم علاوه بر آسیب به انسانها و ناامن کردن مناطق مختلف دنیا، به محیطزیست هم آسیب جدی میزند. بر همین اساس شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، طی مکاتبهای رسمی با آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل متحد از تهدید تجاوز نظامی امریکا علیه ایران درباره پیامدهای محیطزیستی ابراز نگرانی کرد.
در شرایطی که جهان با بحرانهای زیستمحیطی و تغییرات اقلیمی دستوپنجه نرم میکند، پژوهشی تازه نشان میدهد که یکی از مهمترین عوامل مصرف بیرویه انرژی در جهان، نه صنایع سنگین یا حملونقل شهری، بلکه ارتش ایالاتمتحده امریکا است.
مطالعهای که در ژوئیه ۲۰۲۵ در مجله PLOS Climate منتشر شده، نشان میدهد کاهش بودجه نظامی امریکا میتواند تأثیری معنادار و فوری در کاهش مصرف انرژی، بهویژه سوختهای فسیلی، داشته باشد؛ تأثیری که از بسیاری از طرحهای سبز و فناوریهای پاک فعلی، ملموستر و مؤثرتر است. این تحقیق پیش از اقدام امریکا به ارسال ناوهایش به خلیج فارس برای تهدید کشورمان منتشر شدهاست. حالا و طی روزهای اخیر نگرانیها نسبت به آلودگی محیطزیست منطقه به شکلی جدی افزایش یافتهاست، چراکه فقط بحث تهدید نظامی منطقه نیست، بلکه آلودگیهای زیستمحیطی این تهدید هم میتواند تا سالهای سال منطقه خاورمیانه را با خود درگیر کند.
نامه هشدارآمیز به گوترش
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، روز گذشته طی مکاتبهای رسمی با آنتونیو گوترش دبیر کل سازمان ملل متحد از تهدید تجاوز نظامی امریکا علیه ایران درباره پیامدهای محیطزیستی ابراز نگرانی کرد و گفت: «استمرار تهدیدات نظامی در منطقهای با تراکم زیرساختهای نفتی، گازی، پتروشیمی و دریایی، مصداق ایجاد وضعیت مخاطرهآمیز برای صلح، امنیت و محیطزیست منطقهای و جهانی محسوب میشود.»
تهدیدهای نظامی امریکا در حالی صورت میگیرد که مطابق اصل ۲۱ اعلامیه استکهلم ۱۹۷۲ و اصل ۲ اعلامیه ریو ۱۹۹۲ که دولتها مسئول تضمین آن هستند، هرگونه اقدام نظامی که منجر به آلودگی گسترده دریایی، تخریب زیستگاههای ساحلی یا آسیب به تنوع زیستی شود، میتواند نقض تعهدات عرفی بینالمللی در زمینه منع خسارت فرامرزی تلقی شود.
به گفته رئیس سازمان محیطزیست که تجربیات جنگهای پیشین نشان دادهاند پیامدهای مخرب محیطزیست دریایی فراتر از قلمرو و زمان محدود بوده و نسلها را متأثر میکند. این اثرات شامل آلودگیهای نفتی گسترده و انتشار آلایندههای سمی است که پیامدهای بلندمدتی بر اکوسیستمها دارند. نمونهای از این پیامدها را میتوان در فعالیتهای نظامی در جهان مشاهده کرد.
محیطزیست، قربانی خاموش منازعات
پیش از این نیز سازمان حفاظت محیطزیست جمهوری اسلامی ایران، با اعلام اینکه محیطزیست، قربانی خاموش منازعات است، نسبت به تبعات «نظامیسازی فزاینده» در خلیج فارس و دریای عمان و تبعات بالقوه و بالفعل آن بر محیط زیست منطقه و جهان به کشورهای منطقه هشدار داد.
این هشدار طی نامهای خطاب به وزرای محیطزیست امارات متحده عربی، بحرین، کویت، عربستان سعودی، قطر و عمان اعلام شدهاست.
در این نامه آمدهاست: خلیج فارس و دریای عمان، به عنوان پهنههایی با ویژگیهای اکولوژیک منحصربهفرد و شکننده، نقش حیاتی در تأمین امنیت غذایی، اقتصادی و زیستی میلیونها نفر از ساکنان منطقه ایفا میکنند. هرگونه بیثباتی یا درگیری نظامی در این منطقه، مستقیماً اکوسیستمهای دریایی، تنوع زیستی، منابع آب و خاک، کیفیت هوا و سلامت انسانها را تحتتأثیر قرار میدهد.
در این نامه، به تبعات جنگهای پیشین در منطقه همچون «تخریب زیرساختهای نفتی»، «نشت گسترده آلایندهها»، «انتشار مواد شیمیایی خطرناک» و «آسیب به زیستگاههای ساحلی و دریایی» اشاره شده که پیامدهایی ماندگار و فرامرزی برجای میگذارند و «آثار این خسارات همچنان در آبها، رسوبات دریایی و چرخههای زیستی منطقه قابلمشاهده است.
در بخش دیگری از این نامه، با اشاره به حمله ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به تأسیسات صلحآمیز هستهای کشور و نگرانیهای عمیق در پی این حمله درباره نشت مواد خطرناک و «تهدید کمسابقه ایمنی زیستی و هستهای» آمدهاست: هرگونه آسیب به چنین تأسیساتی میتواند منجر به انتشار مواد پرتوزا، آلودگی منابع آب و خاک، تهدید سلامت نسلهای کنونی و آینده، و بروز فجایع زیستمحیطی غیرقابلجبران شود. مخاطرات اینگونه اقدامات محدود به مرزهای جغرافیایی نبوده و تبعات آن کل منطقه و حتی فراتر از آن را در بر میگیرد.
کاهش بودجه نظامی امریکا بهترین راهکار برای بهبود محیطزیست دنیا!
ماجرای ضربه امریکا به محیطزیست دنیا، اما به طور جدی مورد توجه محافل علمی دنیا قرار گرفتهاست.
بر اساس تحقیقی که در ژوئیه ۲۰۲۵ در مجله PLOS Climate منتشر شده، وزارت دفاع امریکا (پنتاگون) یکی از بزرگترین مصرفکنندگان سوخت فسیلی در جهان است. از سوخت جت هواپیماها گرفته تا خودروهای نظامی و پایگاههای بیشمار در اقصی نقاط جهان، ارتش امریکا چنان حجمی از انرژی مصرف میکند که مصرف سالانه برخی کشورها را پشت سر میگذارد. محققان با بررسی دادههای چهار دهه (۱۹۷۵ تا ۲۰۲۲) دریافتند که با هر کاهش بودجه پنتاگون، مصرف انرژی این نهاد نیز کاهش یافتهاست. این رابطه به وضوح نشان میدهد که میتوان تنها با کاهش هزینههای نظامی، به کاهش آلایندههای جهانی کمک کرد. دادههای این مطالعه بیانگر آن است که کاهش در بودجه نظامی، کاهش مستقیم و فوری در مصرف انرژی بهویژه سوخت جت در پی دارد.
نکته حائز اهمیت آنکه پیشبینی شده اگر روند کاهش بودجه نظامی امریکا ادامه پیدا کند، تا سال ۲۰۳۲ میزان انرژی صرفهجوییشده معادل مصرف کل سالانه ایالت دلاور یا کشور اسلوونی خواهد بود.
نویسندگان مقاله تأکید میکنند که راهحل بحران اقلیم، الزاماً در ساخت خودروهای برقی یا نصب پنلهای خورشیدی نیست. گاه تنها با بازنگری در بودجههای نظامی و کاهش هزینههای بیپایان جنگافزارها، میتوان به نتایجی بسیار ملموستر در مسیر نجات زمین رسید.
برخلاف بسیاری از اقدامات زیستمحیطی که نیازمند زیرساختهای پیچیده یا تغییرات رفتاری گسترده هستند، کاهش بودجه نظامی یک راهکار سیاسی و فوری است؛ تصمیمی که میتواند همزمان منابع مالی عمومی را آزاد کند و از فشار زیستمحیطی بر کره زمین بکاهد. در دنیایی که برای نجات اقلیم، مردم تشویق به استفاده کمتر از پلاستیک و کاهش مصرف گوشت میشوند، شاید وقت آن رسیده که نگاهها به سمت بزرگترین مصرفکنندگان انرژی و آلایندههای واقعی جهان، از جمله ارتش امریکا، معطوف شود.
کاهش بودجه نظامی، دیگر تنها یک موضوع سیاسی یا امنیتی نیست، بلکه بهوضوح یک مسئله حیاتی برای نجات زیستبوم جهانی است.
